Dogodilo se na današnji dan, 4. januar

 

1494. – Prva srpska štamparija na Cetinju štampala prvu knjigu na srpskom jeziku – „Oktoih prvoglasnik“ Đurđa Crnojevića i štampara Makarija, jednu od najviše korišćenih bogoslužnih knjiga u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Do 1496. štamparija na Obodu je štampala i „Oktoih petoglasnik“, „Psaltir s posljedovanjem“, „Četvoroevanđelje“ i „Molitvenik“. „Oktoih“ /grčki osmoglasnik/ sastavljen je od osam krugova crkvenih pjesama i osam glasova za pojanje. Knjiga je štampana na ćirilici, u crvenoj i crnoj boji, po ugledu na stare slovenske liturgijske knjige, s utisnutim skromnim ukrasima – tri zastavice, četiri inicijala i vodeni znak vage.

1710. – Rođen italijanski kompozitor Đovani Batista Pergolezi, koji je komponovao u maniru napuljske bufo-opere, svježe, neposredne i vesele, sa životnim ličnostima, zanimljivim situacijama i melodikom bliskoj narodnoj. Djela: opera „Služavka gospodarica“, crkvena muzika „Stabat mater“.

1785. – Rođen njemački pisac Jakob Grim, osnivač savremene germanistike, koji je skrenuo pažnju na narodne umotvorine i jezik. Izučavao je istoriju jezika i starije književnosti, probleme mita, bajke i predanja, folklora i prava. Zasnovao je 1852. veliki „Njemački rječnik“ i napisao „Istoriju njemačkog jezika“. Prevodio je srpske narodne pjesme, a iz prijateljstva s Vukom Karadžićem nastao je prevod Vukove srpske gramatike. Sa mlađim bratom Vilhelmom sakupio je i obradio mnoge bajke poznate djeci širom svijeta.

1797. – Francuski general Napoleon Bonaparta pobijedio Austrijance kod Rivolija u Italiji.

1809. – Rođen francuski učitelj Luj Braj, pronalazač azbuke za slijepe, nazvane Brajov sistem. I sam slijep, izumio je sistem ispupčenih tačaka, čije kombinacije označavaju pojedina slova, pomoću kojeg slijepi mogu da čitaju.

1842. – U dvorani Teatra na Đumruku vojni kapelmajstor Josif Šlezinger, kapelnik kneza Miloša Obrenovića, priredio prvi javni muzički koncert u Beogradu.

1890. – Rođen srpski političar i slikar jevrejskog porijekla Moša Pijade, predsjednik Skupštine FNRJ. Slikarstvo je učio u Beogradu, Minhenu i Parizu. Poslije Prvog svjetskog rata napustio je ideje jugoslovenskog nacionalnog revolucionara, prišao Komunističkoj partiji Jugoslavije i 1921. postao član njenog Izvršnog biroa. Zbog štampanja ilegalnog organa Centralnog komiteta KPJ „Komunist“ 1925. osuđen je na 20 godina robije. U zatvoru je preveo „Kapital“, „Bijedu filozofije“ i „Manifest komunističke partije“ Karla Marksa. U Crnoj Gori je 1941. u Drugom svjetskom ratu bio partijski rukovodilac i taj period istorija nije potpuno osvijetlila, posebno njegovu ulogu u fizičkim likvidacijama političkih protivnika. Izradio je 1942. prve propise o radu narodnooslobodilačkih odbora, na Drugom zasjedanju AVNOJ-a krajem novembra 1943. u Jajcu bio je potpredsjednik Predsjedništva, a 5. novembra je u tom gradu osnovao TANJUG.

1892. – Rođen srpski pisac i istoričar književnosti Milan Bogdanović, član Srpske akademije nauka i umjetnosti. Uređivao je list „Republika“ i časopise „Danas“, „Srpski književni glasnik“, „Književne novine“. Bio je upravnik Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu i Narodnog pozorišta u Beogradu i predavač na Filozofskom i Fakultetu likovnih umjetnosti. Cjelokupna njegova djela objavljena su u višetomnoj knjizi „Stari i novi“.

1932. – Vlada britanske kolonije Indije zabranila Indijski nacionalni kongres i uhapsila njenog vođu Mahatmu Gandija, koji je predvodio borbu za nezavisnost.

1942. – Nijemci u Drugom svjetskom ratu počeli pokolj u srpskim selima Šajkaške, u Novom Sadu i Bečeju. U pokolju Srba i Jevreja za mjesec dana ubijeno je oko 4.000 ljudi.

1944. – Savezničke snage u Drugom svjetskom ratu počele napad na njemačke položaje na Monte Kasinu, duž najvišeg dijela Apeninskog poluostrva. U žestokim borbama je razoren gradić Kasino i najstariji benediktinski manastir, koji je 529. podigao osnivač tog rimokatoličkog reda Sveti Benedikt od Nursije.

1948. – Velika Britanija priznala Burmu kao nezavisnu republiku.

1951. – Sjevernokorejske i kineske trupe u Korejskom ratu zauzele Seul.

1958. – Sovjetski „Sputnjik 1“, prvi vještački satelit lansiran u oktobru 1957, raspao se i pao na Zemlju.

1960. – U saobraćajnoj nesreći poginuo francuski pisac Alber Kami, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1957, čiji se književni rad temelji na ideji o apsurdu /simbolika mita o Sizifu/ i revoltu /simbolika mita o Prometeju/. Apsurdnosti svijeta suprotstavio je stvaralaštvo, jer, kako je napisao, „stvarati znači dvaput živjeti“. Djela: romani „Stranac“, „Kuga“, „Pad“, pozorišni komadi „Kaligula“, „Pravednici“, „Opsadno stanje“, „Nesporazum“, eseji „Svadba“, „Mit o Sizifu“, „Pisma njemačkom prijatelju“, „Pobunjeni čovjek“.

1965. – Umro engleski pisac američkog porijekla Tomas Sterns Eliot, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1948, čija poezija zrači pobunom protiv jalove industrijske, materijalističke civilizacije. Djela: „Sabrane pjesme“, „Sabrani eseji“, poetske drame „Ubistvo u katedrali“, „Porodični sastanak“, „Koktel-partija“.

1967. – Poginuo engleski vozač brzih automobila i čamaca Donald Malkolm Kempbel, vlasnik svjetskog rekorda u vožnji automobilom od 648,7 kilometara na čas, koji je postavio 1964. Vozeći čamac „Plava ptica“ s mlaznim motorom na jezeru Koniston u Velikoj Britaniji, pokušao je da još jednom pomjeri granicu brzine. Čamac je dostigao brzinu novog svjetskog rekorda na vodi od 527,9 kilometara na čas, ali je rekorder to platio životom.1972. – Pakistan zatražio razgovore s Indijom poslije rata u kojem je poražen, a dotadašnji Istočni Pakistan postao nezavisna država Bangladeš.

1975. – Umro italijanski pisac Karlo Levi, autor romana „Hristos se zaustavio u Eboliju“, u kojem je opisao težak život italijanskih seljaka pod fašistima. U vrijeme fašističke vladavine bio je interniran u južnu Italiju.

1989. – U međunarodnim vodama Sredozemnog mora naspram libijske obale, američki vojni avioni oborili dva libijska lovca koji su navodno zaprijetili nosaču aviona „Džon F. Kenedi“.

1998. – Šef izraelske diplomatije David Levi podnio ostavku, rekavši da ne želi više da se jedini brine o pitanjima mira i socijalne zaštite.

2004. – Na predsjedničkim izborima u Gruziji pobijedio Mihail Sakašvili.

2006. – Rusija i Ukrajina postigle sporazum o petogodišnjoj isporuci gasa nakon nesuglasica zbog kojih su bile smanjene isporuke ovog energenta u ostale zemlje Evrope.

2006. – U napadima bombaša samoubica u Iraku ubijeno 67, a ranjeno na desetine ljudi.

2018. – Umro Aharon Apelfeld, izraelski književnik, žrtva Holokausta.

(Agencije)

FOTO: Ilustracija, Oktoih