Dogodilo se na današnji dan, 25. januar

 

1533. – Engleski kralj Henri Osmi oženio se Anom Bolen, prkoseći vrhu Rimokatoličke crkve u Vatikanu, koji mu nije dozvolio razvod od prve supruge Katarine Aragonske.

1579. – U Utrehtu pobunjene provincije Nizozemske – Holandija, Zelandija, Utreht, Gelderlend, Frizija, Groningen i Overajsel – pošto su propali svi pokušaji izmirenja sa španskom upravom, proglasile Utrehtsku uniju radi borbe protiv Španije. Provincije su se 1581. otcijepile od Španije, a Vestfalskim mirom 1648. dobile nezavisnost i potom prihvatile naziv Holandija prema najvećoj i najbogatijoj provinciji.

1627. – Rođen irski hemičar i fizičar Robert Bojl, koji je otkrio zakon o odnosu pritiska i zapremine kod gasova i prvi utvrdio razliku između smjese i hemijskog jedinjenja.

1736. – Rođen francuski matematičar, mehaničar i astronom Luj Lagranž, koji je sa 19 godina postao profesor matematike na Artiljerijskoj školi u Torinu, a potom je radio u Akademiji nauka u Berlinu i na Politehničkoj školi u Parizu. Objavio je niz radova iz teorije brojeva, varijacionog računa, teorije parcijalnih jednačina, nebeske mehanike, sferne astronomije. Mnoga Lagranžova otkrića nose njegovo ime. Djela: „Analitička mehanika“, „Teorija analitičkih funkcija I-II“, „O libraciji Mjeseca“, „O teoriji Jupiterovih satelita“.

1869. – Osnovano Srpsko poljoprivredno društvo radi širenja stručnih znanja među seljacima, koje je postojalo do 1946, kad ga je ukinula komunistička vlast.

1874. – Rođen engleski pisac Vilijam Somerset Mom, oštar kritičar britanskog građanskog društva. Dosta je pisao i o egzotičnim zemljama. Djela: romani „Ljudski okovi“, „Mjesec i stoparac“, „Kolači i pivo“, „Pozorište“, „Šareni veo“, zbirke pripovijedaka „Treptaj lista“, „Na kineskom platnu“, „Istok i Zapad“, drame „Lejdi Frederika“, „Hljebovi i ribe“, „Sveti plamen“.

1882. – Rođena engleska spisateljica Adelina Virdžinija Stivn, poznata kao Virdžinija Vulf, koja je primjenjivala tehniku unutrašnjeg monologa i toka svijesti i pisala istančanim intelektualnim stilom. Ostvarila je majstorske portrete, posebno žena iz viših slojeva engleskog društva. Osjetljiva, zgrožena ratom, 1941. je izvršila samoubistvo. Djela: romani „Izlet na svetionik“, „Gospođa Delovej“, „Godine“, „Talasi“, „Orlando“, eseji „Sopstvena soba“, „Između činova“, „Smrt moljca“, „Običan čitalac“.

1899. – Umro srpski socijalista Vasa Pelagić, prvi pobornik ideje socijalizma u Srbiji i na Balkanu. Ideju socijalizma u njenoj utopijskoj verziji prihvatio je u Rusiji, u kojoj je boravio od 1864. do 1866. kada je na Moskovskom univerzitetu studirao medicinu, istoriju i političku ekonomiju. U Brčkom, gdje je bio učitelj, osnovao je srpsku čitaonicu, jednu od prvih u Bosni. Bio je arhimandrit i upravnik Srpske pravoslavne bogoslovije u Banjaluci, u kojoj su školovani sveštenici i učitelji, odakle ga je zbog slobodoumnih školskih programa 1869. turska vlast prognala u Malu Aziju. Odatle se ruskom pomoću spasio 1871. i došao u Srbiju. Učestvovao je u bosansko-hercegovačkom ustanku 1875. Raščinjen je, a zbog širenja socijalističkih ideja protjerivan je i iz Srbije, čak zatvaran u ludnicu, a umro je u Požarevačkom zatvoru. Njegove knjige, čitane u svim dijelovima srpstva, štampane su još za njegovog života u oko 250.000 primjeraka i odigrale su veliku prosvjetiteljsku misiju. Djela: „Istorija bosanskohercegovačke bune“, „Odgovor na četiri društvena pitanja“, „Spas Srbije i srpstva“, „Socijalizam i osnovni preporođaj društva“, „Nauka i radni narod“, „Blagodatnik“, „Preobražaj škole i nastave“, „Nova nauka o javnoj nastavi“, „Umovanje zdravog razuma“, „Poslanica bogu“, „Koliko nas košta bog i gospodar“, „Rukovođa za srpsko-bosanske, hercegovačke, starosrbijanske i makedonske učitelje“.

1904. – Izašao prvi broj „Politike“ koja je, zahvaljujući raznovrsnosti, odmjerenosti, nepristrasnosti i informativnosti, postala najčitaniji srpski dnevni list. Tome je posebno doprinijelo geslo „Politike“ da – u konkurenciji mnogih listova koji su neskriveno navijali za režim ili za pojedine političke stranke – prije svega poštuje činjenice i drži distancu prema svima, nastojeći da ne bude predaleko od vlasti, ali ni preblizu, koje je dugo važilo u toj novinskoj kući. List je osnovao Vladislav Ribnikar, koji je bio i prvi urednik.

1918. – Radi gušenja kontrarevolucionarnih pobuna stvorena Crvena armija, koja se uspješno obračunala i sa stranom vojnom intervencijom protiv sovjetske Rusije i porazila nacističku Njemačku u Drugom svjetskom ratu. U njenom organizovanju ključnu ulogu imao je Lav Trocki.

1919. – Osnovano Društvo naroda, preteča UN.

1924. – U francuskom gradu Šamoni počele prve zimske Olimpijske igre.

1935. – Rođen državnik Portugala Antonio Ramaljo Janeš, predsjednik ove zemlje od 1976. do 1986.

1942. – Tajland u Drugom svjetskom ratu objavio rat Velikoj Britaniji i SAD.

1955. – SSSR formalno okončao ratno stanje s Njemačkom.

1971. – General Idi Amin vojnim udarom oborio predsjednika Ugande Miltona Obotea, ubrzo proglasio sebe predsjednikom i zaveo strahovladu u toj afričkoj zemlji.

1978. – Umro srpski pisac Skender Kulenović, član Srpske akademije nauka i umjetnosti, autor potresne poeme „Stojanka majka Knežopoljka“. Poslije Drugog svjetskog rata bio je direktor drame u sarajevskom pozorištu i urednik u beogradskoj izdavačkoj kući „Prosveta“. Djela: roman „Ponornica“, poeme „Ševa“, „Zbor derviša“, drama „Svjetlo na drugom spratu“, komedije „Djelidba“, „Večera“, soneti „Ocvale primule“.

1983. – Kineske vlasti preinačile u doživotnu robiju smrtnu kaznu izrečenu istog dana 1981. Mao Ce Tungovoj udovici Đang Čin.

1987. – Umro srpski slikar Predrag – Peđa Milosavljević, član Srpske akademije nauka i umjetnosti, istaknuti predstavnik intimizma u srpskom slikarstvu. Studirao je prava u Subotici, a zatim bio u diplomatskoj službi u Parizu, Madridu, Londonu. Međunarodnu reputaciju je stekao 1937. na izložbi u Parizu, gdje je dobio nagradu „Gran pri“. Napisao je knjigu eseja „Između trube i tišine“ i dramu „Zopir“.

1991. – Sobranje Bivše Jugoslovenske Republike Makedonije usvojilo deklaraciju o nezavisnosti.

1992. – Ruski predsjednik Boris Jeljcin izjavio da će Rusija prestati da prijeti nuklearnim raketama američkim gradovima.

1996. – Parlamentarna Skupština Savjeta Evrope odlučila da primi Rusiju uprkos oštrim kritikama zbog vojne intervencije u Čečeniji.

1999. – U centralnom dijelu Kolumbije u zemljotresu poginulo najmanje 1.200 ljudi.

2004. – Umrla Fani Blankers Koen, holandska atletičarka, olimpijska šampionka, najbolja atletičarka 20. vijeka.

2006. – Na palestinskim izborima pobijedio islamski pokret Hamas.

2010. – Stradalo je svih 89 putnika kada se avion „Etiopijan erlajnza“ srušio u Sredozemno more samo nekoliko minuta po polijetanju sa aerodroma u Bejrutu.

2011. – Antivladine demonstracije u Egiptu koje su počele mirno, pretvorile su se u sukob demonstranta i policije, uz bacanje kamenica i upotrebu suzavca i vodenih topova. Označile su početak prvog talasa Egipatske revolucije, koja je na kraju dovela do smjenjivanja Hosnija Mubaraka poslije skoro 30 godina vlasti.

2015. – Umro Demis Rusos, grčki pop i rok pevač, koji je svjetsku slavu stekao sedamdesetih godina dvadesetog vijeka. Bio je član rok grupe „Afroditino dijete“.

(Agencije)