Dogodilo se na današnji dan, 25. februar

 

1570. – Papa Pije Peti ekskomunicirao iz crkve englesku kraljicu Elizabetu Prvu, što je bilo bez ikakvog praktičnog značaja: ona je nastavila da neumoljivo progoni rimokatolike, učvršćujući prevlast anglikanske crkve.

1707. – Rođen italijanski pisac Karlo Goldoni, obnovitelj italijanske komedije koja je čamila u improvizacijama istrošene „komedije del arte“. Djela: komedije „Mirandolina“, „Ribarske svađe“, „Tvrdica“, „Kockar“, „Laskavac“, drama „Dalmatinka“.

1723. – Umro engleski arhitekta Kristofer Ren, osnivač Kraljevskog društva u Londonu i njegov prvi predsjednik od 1680. do 1682. Zaslužan je za usvajanje renesansnih arhitektonskih uzora i napuštanje duge tradicije zidanja u kasnogotičkom maniru. Poslije požara, koji je opustošio London 1666, uključujući 53 crkve, projektovao je niz zdanja, među kojima monumentalnu katedralu Svetog Pavla.

1778. – Rođen argentinski general i nacionalni heroj Hose de San Martin – oslobodilac Argentine, Čilea i Perua od španske kolonijalne vlasti, koji je sa Simonom Bolivarom predvodio južnoamerički pokret za nezavisnost. Ukinuo je ropstvo, proklamovao slobodu štampe, osnivao biblioteke i nastojao da kulturno preporodi narod.

1815. – Ubijen srpski vojvoda Stanoje Stamatović, poznat kao Stanoje Glavaš, jedan od čelnika Prvog srpskog ustanka, hajduk i borac protiv Turaka. Ubistvo je poslije propasti Hadži-Prodanove bune naredio Sulejman-paša. Na zboru u Orašcu 1804. odbio je da predvodi Prvi srpski ustanak i na njegov prijedlog za vožda je izabran Đorđe Petrović – Karađorđe. Njegovo herojstvo u boju na Deligradu, u oslobađanju Prokuplja, opsadi Beograda i drugim bitkama opjevano je u narodnim pjesmama, a Đura Jakšić je napisao istorijsku dramu „Stanoje Glavaš“.

1841. – Rođen francuski slikar Pjer Ogist Renoar, jedan od najistaknutijih impresionista i najvećih evropskih slikara 19. vijeka. Radio je portrete, aktove, kompozicije iz savremenog života, mrtvu prirodu, pejzaže, s neuporedivim osjećanjem za ljupka lica, srećan život i prefinjen kolorit i razvio je izraz karakterističan po svijetloružičastim i modrim tonovima. U starosti je radio i skulpture, pretežno aktove jedre forme i žive impresionističke fakture.

1873. – Rođen italijanski operski pjevač Enriko Karuzo, jedan od najvećih tenora u istoriji opere. Bio je posebno cijenjen kao izvođač rola u operama Đuzepea Verdija i Đakoma Pučinija i interpretator italijanske kancone. Jedan je od prvih pjevača koji je snimio gramofonske ploče. Djela: „Uspomene“, „Metodi pjevanja“.

1885. – Njemačka je anektirala Tanganjiku i Zanzibar.

1888. – Umro srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić, prvi predsjednik Srpske kraljevske akademije. Medicinu je završio u Pešti, a u Beču je usavršavao botaničke studije i upoznao Vuka Karadžića, prema čijem je savjetu 1846. došao u Srbiju. Radio je kao ljekar u Paraćinu, Jagodini i Kragujevcu, a 1856. je postao profesor Liceja, potom Velike škole u Beogradu, čiji je rektor bio šest puta. Proučavao je floru, faunu i mineralogiju Balkanskog poluostrva, posebno Srbije. Opisao je oko 80 nepoznatih biljnih i životinjskih vrsta. Otkrio je endemsko-reliktni četinar poznat kao „Pančićeva omorika“ i reliktne ramondije. Osnovao je i uredio Botaničku baštu u Beogradu. Objavio je oko 30 radova iz botanike, zoologije, geologije, mineralogije, šumarstva, arheologije. Djela: „Flora Kraljevine Srbije“, „Ptice Srbije“, „Ribe Srbije“.

1899. – Umro osnivač britanske novinske agencije Rojters njemački Jevrejin Paul Julijus fon Rojter, po kojem je nazvana najstarija svjetska agencija.

1948. – Komunisti su u Čehoslovačkoj prigrabili vlast „februarskim udarom“, prinudivši premijera Eduarda Beneša da prihvati ostavke nekomunista u vladi.

1954. – Egipatski predsjednik Mohamed Nagib prinuđen da podnese ostavku, a svu vlast je kao premijer i predsjednik Revolucionarnog savjeta preuzeo Gamal Abdel Naser – njegov blizak saradnik, prilikom obaranja kralja Faruka Prvog u julu 1952.

1956. – U govoru na 20. kongresu Komunističke partije SSSR Nikita Hruščov je osudio diktatorsku vladavinu Josifa Staljina.

1972. – Sovjetski vasionski brod „Luna 20“ vratio se na Zemlju sa uzorcima Mjesečevog tla.

1976. – SAD su stavile veto na rezoluciju UN, kojom je osuđena izraelska aneksija istočnog Jerusalima.

1983. – Umro američki pisac Tomas Lenijer Vilijams, poznat kao Tenesi Vilijams, koji je slikao svijet ljudske izjalovljenosti u kojem seks i nasilje narušavaju atmosferu romantične harmonije. Često je napadan zbog sklonosti ka šokantnom i senzacionalnom. Djela: drame „Staklena menažerija“, „Tramvaj nazvan želja“, „Mačka na usijanom limenom krovu“, „Tetovirana ruža“, „Nježna ptica mladosti“, „Ljeto i dim“, „Noć iguane“, „Camino real“, „Odjeća za ljetnji hotel“, „Ne o slavujima“, romani „Rimsko proljeće gospođe Ston“, „Moize i svijet razuma“, zbirke priča „Jedna ruka“, „Tvrda šećerlema“, zbirka pjesama „U zimu“.

1986. – Ostavku podnio filipinski diktator Ferdinand Markos, koji je Filipinima vladao od 1965. kao predsjednik, a od 1972. kao diktator, uz snažnu podršku SAD. Zbog krađe glasova i objavljivanja „pobjede“ na predsjedničkim izborima nad Korason Akino – udovice opozicionara Benjina Akina, čije je ubistvo 1983. organizovao Markos – izbila je pobuna nazvana „vlast naroda“, pod vođstvom šefa armije generala Fidela Ramosa i ministra odbrane Huana Enrilea. U obaranju diktatora bilo je presudno ponašanje SAD, primoranih da napuste dugogodišnjeg štićenika.

1991. – Iračka raketa „skad“ je u Zalivskom ratu pogodila kasarnu američkih marinaca kod saudijskog grada Dahran i usmrtila 28 vojnika.

1993. – Kim Jong Sam preuzeo dužnost predsjednika Južne Koreje kao prvi civil na čelu te azijske države poslije 32 godine.

1994. – Jevrejski naseljenik Baruh Goldštajn automatskom puškom i bombama ubio 43 muslimanska vjernika u džamiji u Hebronu, poslije čega je na licu mjesta pretučen do smrti.

1994. – SAD su protjerale ruskog diplomatu Aleksandra Lisenka, tvrdeći da je riječ o šefu ruskih obavještajaca u Vašingtonu.

1995. – Londonski dnevnik „Gardijan“ objavio da su muslimani tajno naoružavani preko aerodroma u Tuzli, uz podršku NATO pakta, čime je na najgrublji način kršena rezolucija UN.

1998. – Dužnost predsjednika Južne Koreje preuzeo je Kim de Džung, bivši dugogodišnji disidentski lider tokom vojne diktature u toj azijskoj zemlji.

2003. – Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH ratifikovao Ugovor o dvojnom državljanstvu između BiH i SR Jugoslavije.

2012. – Preminuo švedski glumac Erland Jozefson, dugogodišnji saradnik Ingmara Bergmana u više od 40 filmova i predstava. Svjetsku slavu postigao je ulogom u Bergmanovom ostvarenju „Prizori iz bračnog života“ 1973. Bio je direktor Kraljevskog pozorišta u Stokholmu. Sarađivao je i sa ruskim režiserom Sndrejem Tarkovskim u filmu „Nostalgija“ /1983/, „Žrtvovanje“ /1986/, pa i sa srpskim rediteljem Goranom Markovićem u filmu „Variola vera“.

(Agencije)

FOTO: Josif Pančić