Dogodilo se na današnji datum, 5. novembar

SERVISNE INFORMACIJE ZANIMLJIVOSTI

Dogodilo se na današnji datum, 5. novembar

 

1879. – Umro škotski fizičar Džejms Klark Maksvel, najveći teorijski fizičar 19. vijeka. U oblasti elektromagnetizma formulisao je tzv. “Maksvelove jednačine”, stvorio elektromagnetsku teoriju svjetlosti, dao teorijski osnov radio-talasa i radio-tehnike, matematički formulisao mnoge pronalaske Majkla Faradeja, razvio talasnu teoriju svjetlosti i elektromagnetsku teoriju etera.

1882. – Umro srpski filolog Đura Daničić, saradnik Vuka Stefanovića Karadžića u borbi za reformu srpskog jezika i pravopisa. Poslije studija u Požunu (Bratislava), Pešti i Beču radio je kao bibliotekar Narodne biblioteke u Beogradu, sekretar Društva srpske slovesnosti i profesor Liceja i Velike škole. U prvom radu – “Rat za srpski jezik i pravopis” 1847, kojim je doprinio brzoj pobjedi Vukovih ideja, potpisao se prezimenom Daničin, umjesto porodičnim Popović. Vukove i sopstvene poglede na jezik je dosljedno proveo u prevodima s latinskog “Psaltira Davidovog” i “Starog zavjeta”. Objavio je više djela iz stare sprske književnosti (“Žitije sv. Save” – Teodosijevo, “Žitije sv. Simeona i sv. Save” – Domentijanovo, “Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih” – Danilo i njegovi učenici, “Nikoljsko jevanđelje”). Izdao je “Rečnik iz književnih starina srpskih” i započeo veliki istorijski “Rečnik hrvatskoga ili srpskoga jezika”. Pomogao je Vuku da prevede “Novi zavjet”. Ostala djela: “Mala srpska gramatika”, “Srpska sintaksa”, “Oblici srpskog jezika”, “Istorija oblika”, “Osnove srpskoga ili hrvatskoga jezika”, “Koreni”, “Srpski akcenti”.




1909. – Rođena Milena Pavlović – Barili, umjetnik rafinirane kulture, koja je slikala u nadrealističkom maniru, s posebnim osjećanjem za prostor i poetičnu atmosferu. Pod uticajem renesansnih majstora insistirala je na preciznosti, jasno artikulisanom crtežu, naglašenoj linearnosti. Život je provela između dva svijeta – majke Danice i oca Bruna Barilija, italijanskog kompozitora i muzičkog kritičara, odnosno između patrijarhalne Srbije i velikih kulturnih centara Evrope. Završila je Umjetničku školu u Beogradu, studirala u Minhenu, živjela u Rimu i Parizu. U SAD je otišla 1939, gdje je bila ilustrator modnog časopisa “Vog” i scenograf i kostimograf u njujorškim pozorištima. Poslije pada s konja umrla je u Njujorku u 36. godini života.

1911. – Italija anektirala otomanske pokrajine u Libiji Tripoli i Kirenaiku i držala ih do 1943, kad su njemačko-italijanske snage u Drugom svjetskom ratu potisnute iz Afrike.

1912. – Za predsjednika SAD izabran Vudro Vilson, postavši jedini predsjednik u američkoj istoriji koji je na jednim izborima pobijedio dvojicu bivših šefova države – Vilijama Hauarda Tafta i Teodora Rozevelta.



1913. – Rođena britanska pozorišna i filmska glumica Vivijen Li, koja je stekla svjetsku slavu ulogom Skarlet O'Hare u američkom filmu “Prohujalo s vihorom”, za koju je nagrađena “Oskarom”. U pozorištu je igrala niz vodećih uloga u dramama Vilijama Šekspira, često s mužem Lorensom Olivijeom, za kojeg je bila udata od 1937. do 1960. Ostali filmovi: “Bura u čaši vode”, “Požar nad Engleskom”, “Cezar i Kleopatra”, “Ana Karenjina”, “Ledi Hamilton”, “Tramvaj zvani čežnja” (nagrada “Oskar”).

1914. – Pod komandom generala Oskara Poćoreka u Prvom svjetskom ratu počela austrougarska ofanziva na Srbiju, okončana slomom austrougarske vojske i njenim bjekstvom preko Drine polovinom decembra 1914. Pobjede srpske vojske na Ceru i Kolubari prvi su veliki uspjesi saveznika nad Centralnim silama u Prvom svjetskom ratu, a poslije ponižavajućeg poraza Poćorek je penzionisan.

1914. – Francuska i Velika Britanija u Prvom svjetskom ratu objavile rat Turskoj.

1916. – Centralne sile u Prvom svjetskom ratu proglasile kraljevinu Poljsku.

Tehnički pregled – vaš „Euro petrol oil“!


1928. – U Drezdenu počeo Četvrti kongres Komunističke partije Jugoslavije koji je zaključio da je vrijeme za revolucionarne prevrate u Evropi u okviru kojih treba izvesti balkansku revoluciju i stvoriti balkansku federaciju. Prihvaćeno je i gledište o socijaldemokratiji kao “blizancu fašizma” s kojom treba prekinuti svaku saradnju.

1930. – Umro holandski ljekar Kristijan Ajkman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1929, pronalazač uzroka bolesti “beri-beri”. Nobelovu nagradu je dobio za otkriće vitamina B.

1943. – U Jajcu u Drugom svjetskom ratu osnovana Telegrafska agencija nove Jugoslavije – TANJUG. Ideju je uoči Drugog zasjedanja AVNOJ-a dao Moša Pijade, a prvi direktor je bio Vladislav Ribnikar. Tanjug je do dolaska u Beograd krajem 1944, sa skromnom opremom, stalno bio u pokretu i oglašavao se iz Drvara, sa Visa, iz Valjeva i Aranđelovca, odakle je 20. oktobra 1944. javio da je Beograd oslobođen.

1944. – Umro francuski hirurg i biolog Aleksis Karel, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1912. Značajan je po otkrićima o prenosu (transplantacija) tkiva i održavanju živog tkiva van organizma. Takođe je unaprijedio hirurgiju krvnih sudova.

Tehnički pregled – vaš Euro petrol oil!


1955. – Umro francuski slikar Moris Utrilo, koji je bio samouk, izuzimajući najneophodnija uputstva majke – slikarke Sizan Valadon. Slikanjem se bavio kao terapijom između čestih boravaka na klinikama, gdje je liječen od nervnog rastrojstva. Izgradio je osoben stil, mimo svih slikarskih smjerova i struja.

1956. – Britanski padobranci izveli desant na Port Said tokom britansko-francusko-izraelske agresije na Egipat.

1960. – Umro američki filmski režiser kanadskog porijekla Mak Senet, jedan od najznačajnijih autora burlesknih komedija u periodu nijemog filma. Promovisao je Čarlija Čaplina.

1968. – Republikanac Ričard Nikson na izborima za predsjednika SAD pobijedio demokratu Hjuberta Hamfrija.

1969. – SAD lansirale prvi svemirski brod u pravcu Marsa, ali je zbog tehničkih grešaka misija “Marinera 3” pretrpjela neuspjeh.



1982. – Umro francuski filmski režiser i glumac ruskog porijekla Žak Tati, poetični satiričar. Filmovi (režija i gluma): “Praznični dan”, “Odmor gospodina Iloa”, “Moj ujak” (nagrada “Oskar”), “Saobraćajna gužva”.

1982. – Na rijeci Parana na brazilsko-paragvajskoj granici puštena u rad hidroelektrana Itaipu, najveća u svijetu.

1989. – Umro američki pijanista, porijeklom ruski Jevrejin – Vladimir Horovic, jedan od najvećih majstora klavira svih vremena. SSSR je napustio 1925, a kad se prvi put vratio 1986. održao je trijumfalne koncerte u Moskvi i Lenjingradu.

1990. – U Njujorku ubijen jevrejski rabin Meir Kahane, koji se zauzimao za izbacivanje svih Arapa iz Izraela.

1991. – Hrvatska artiljerija gađala Šid, a sutradan i Apatin, gradove u Srbiji. U prvom napadu na teritoriju Srbije u Šidu su poginula četiri civila i ranjeno 15.



1991. – Britanski medijski magnat češkog porijekla Jan Robert Maksvel nađen mrtav u vodama kod Kanarskih ostrva, gdje je krstario jahtom.

1996. – Pakistanski predsjednik smijenio premijera Benazir Buto, pod optužbom da je njena vlada ogrezla u korupciji i nepotizmu i da nije sposobna da upravlja zemljom.

1996. – Kandidat Demokratske stranke Bil Klinton ponovo izabran za predsjednika SAD, porazivši republikanca Boba Dola.

2001. – Hrvatska policija otvorila na uvid 39.000 dosijea Službe za zaštitu ustavnog poretka /SZUP/, koji su nastali praćenjem policijskih neistomišljenika u doba vladavine Hrvatske demokratske zajednice /HDZ/.

2006. – Svrgnuti irački predsjednik Sadam Husein osuđen pred iračkim specijalnim sudom na smrt vješanjem zbog zločina nad šiitima 1982. godine.

(Agencije)

FOTO: Milena Pavlović – Barili