Dogodilo se na današnji datum, 11.jun

SERVISNE INFORMACIJE

Dogodilo se na današnji datum, 11.jun

 

1509. – Engleski kralj Henri Osmi oženio se Katarinom Aragonskom. Ženio se još pet puta.

1572. – Rođen engleski pisac Bendžamin Džonson, koji je realistički prikazivao ljudske nastranosti i strasti. Djela: komedije “LJudi i ćudi”, “Volpone”, “Vartolomejski vašar”, proza “Građa ili otkrića o ljudima i stvarima”.

1727. – Umro britanski kralj njemačkog porijekla Džordž Prvi, prvi monarh Velike Britanije iz hanoverske dinastije, a na prijestolu ga je naslijedio sin Džordž Drugi. Tokom njegove vladavine od 1714. do smrti položaj premijera se iskristalisao kao ključni u izvršnoj vlasti.

1776. – Rođen engleski slikar Don Kanstebl, jedan od tvoraca modernog pejzaža u evropskom slikarstvu. NJjegova platna odlikuje jednostavnost motiva, slobodan potez i prozračnost atmosfere, čime je znatno uticao na francuske impresioniste.

1859. – Umro austrijski knez Klemens Vencel Nepomuk Lotar fon Meternih-Vineburg, koji je kao ministar inostranih poslova i kancelar četiri decenije krojio spoljnu i unutrašnju politiku Austrije, umnogome i sudbinu Evrope. Šef diplomatije bio je od 1809. do 1821, a kancelar od 1821. do 1848, kada je zbačen u martovskoj Bečkoj revoluciji i bio primoran da emigrira u Englesku. Predvodio je 1813. koaliciju protiv francuskog cara Napoleona Prvog. U međunarodnoj politici bio je stub reakcionarnog saveza evropskih vladara “Svete alijanse”, stvorene radi gušenja revolucionarnih pokreta u Evropi, a u unutrašnjoj je izgradio po zlu čuven “Meternihov sistem” – policijsko-apsolutistički režim koji je gušio svaki nacionalni i slobodarski pokret. Dvije godine poslije zbacivanja s vlasti se vratio u Austriju, gdje je do smrti potpomagao reakcionarne snage.

1864. – Rođen njemački kompozitor i dirigent Rihard Štraus, direktor Bečke opere, čije su kompozicije sjedinile iskrenost i efekat, intenzivno proživljavanje i hladnu virtuoznost. Počeo je da stvara u maniru kasnog romantizma i dospio do ekspresionizma, ali je uvijek ispoljavao visoko majstorstvo orkestracije. Simfonijsku poemu je ispunio novim sadržajem i jedan je od najboljih operskih kompozitora 20. vijeka koji su stvarali na tragu muzičke drame Riharda Vagnera. Komponovao je i operete, balete, solo pjesme, kamernu muziku. Djela: simfonijske poeme “Don Žuan”, “Til Ojlenšpigel”, “Simfonija Alpa”, “Simfonija domestika”, “Život junaka”, opere “Saloma”, “Elektra”, “Kavaljer s ružom”, “Egipatska Helena”, “Arabela”, “Danajina ljubav”.

1880. – Rođena američka pacifistkinja Dženet Renkin, prva žena koja je postala član Kongresa SAD. Kao ubijeđeni antimilitarista u američkom parlamentu jedina je glasala protiv objave rata Japanu poslije bombardovanja Perl Harbura 1941.

1891. – Velika Britanija i Portugalija potpisale konvenciju o podjeli interesnih sfera sjeverno i južno od rijeke Zambezi u Africi, kojom je Njasalend postao britanski protektorat.

1895. – Rođen sovjetski državnik ruskog porijekla Mihail Aleksandrovič Bulganjin, premijer SSSR od 1955. do 1958, učesnik Oktobarske revolucije. Boljševicima se priključio 1917. uoči revolucije i do 1922. je radio u ČEKI, tajnoj političkoj policiji. Član Centralnog komiteta Komunističke partije SSSR postao je 1934, na početku staljinističkih čistki, a Politbiroa 1948. Tokom Drugog svjetskog rata bio je u vojnim savjetima Zapadnog, Drugog pribaltičkog i Prvog bjeloruskog fronta, potom zamjenik ministra odbrane, a poslije rata ministar oružanih snaga i zamjenik premijera, prije nego što je postao šef vlade.

1910. – Rođen je francuski okeanograf Žak Iv Kusto, član Francuske akademije, veliki borac za zaštitu čovjekove okoline, s čijim se otkrićima tajni podvodnog svijeta mogu mjeriti jedino naučno-fantastični romani Žila Verna u 19. vijeku. Za podvodna snimanja se zainteresovao u Indokini tridesetih godina 20. vijeka kao mornarički oficir, poslije završene Pomorske akademije u Brestu. Prvi dokumentarni film “Deset hiljada metara pod morem” snimio je 1943. i od tada je napravio mnoštvo dokumentarnih filmova i televizijskih serija o životu u morima i okeanima, krstareći svijetom svojim brodom-laboratorijom “Kalipso”. Za film “Svijet tišine”, koji je snimio sa francuskim režiserom Lujom Malom, 1956. je na festivalu u Kanu dobio “Zlatnu palmu”. Dobitnik je tri puta nagrade “Oskar”. Napisao je više knjiga, uključujući “Putovanje ‘Kalipsa'” i “Kroz 18 metara vode”. Ostali filmovi: “Svijet bez sunca”, “Zlatna riba”.

1918. – Italijanski borbeni čamci su u Prvom svjetskom ratu u Jadranskom moru, oko 70 kilometara sjeverozapadno od Zadra, potopili veliki austrougarski bojni brod “Sent Ištvan”, poslije čega je komandant austrougarske mornarice admiral Mikloš Horti – potonji fašistički diktator Mađarske – morao da obustavi operaciju razbijanja blokade na ulazu u Jadran. Horti je planirao da čitava austrougarska flota, uz pomoć avijacije, kod Otrantskih vrata razbije blokadu sila Antante.

1936. – U Moskvi saopšteno da je uhapšeno, osuđeno na tajnom suđenju i potom pogubljeno osam visokih sovjetskih vojnih rukovodilaca, uključujući ruskog maršala i vojnog teoretičara Mihaila Tuhačevskog, što je označilo početak masovne čistke i fizičkih likvidacija u Crvenoj armiji. Tuhačevski je bio jedan od najistaknutijih komandanata Crvene armije tokom građanskog rata poslije Oktobarske revolucije. Kao komandant Zapadnog fronta 1920. je u ratu protiv Poljske dopro do Varšave, 1922. je postao načelnik Vojne akademije, 1925. član Revolucionarnog vojnog savjeta SSSR, a 1931. zamejnik predsjednika tog tijela i zamjenik ministra odbrane. Djela: “Rat klasa”, “Pitanja savremene strategije”.

1942. – Stupio je na snagu sporazum vlada SSSR i SAD u Drugom svjetskom ratu o principima uzajamne pomoći i vođenju rata protiv fašističkih Sila osovine, poznat kao Sporazum o zajmu i najmu. SAD su se obavezale da snabdijevaju SSSR, koji će sarađivati u odbrani SAD i dostavljati materijale i informacije. Dogovorene su i koordinisane akcije radi povećanja proizvodnje, razmjene i potrošnje i uklanjanja trgovinskih i carinskih barijera.

1949. – Ubijen albanski revolucionar i rukovodilac Koči Hođe, odmah poslije izricanja smrtne presude na montiranom tajnom procesu. Prethodno je smijenjen sa svih položaja i uhapšen zato što se nije složio sa rezolucijom Informiroa 1948, jer je bio protiv staljinističke metode osude i izolacije Jugoslavije. U zatvoru je mučen da bi priznao izmišljenu krivicu i odrekao se stava da je politika Moskve prema Beogradu pogrešna. Bio je 1941. glavni inicijator osnivanja Komunističke partije Albanije i njen organizacioni sekretar, organizator ustanka u Albaniji u Drugom svjetskom ratu protiv fašističkih okupatora i član Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Albanije. Od 1945. bio je potpredsjednik vlade i ministar unutrašnjih poslova, a 1946. je postao predsjednik Demokratskog fronta Albanije. Zauzimao se za blisku saradnju Albanije i Jugoslavije.

1955. – Na automobilskoj trci “24 sata Le Mana” poginulo je 80 i povrijeđeno više od sto posmatrača poslije sudara tri automobila koji su uletjeli u gledalište.

1963. – Vijetnamski budistički kaluđer Kvang Duk spalio se u Sajgonu kao znak protesta zbog tretmana kome je vlada Južnog Vijetnama podvrgla budiste.

1970. – Umro ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član a potom predsjednik Privremene vlade poslije Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen je s vlasti u Oktobarskoj revoluciji 1917. Emigrirao je 1918. i od 1940. živio u SAD, gdje je i umro.

1970. – Posljednji američki vojnik je napustio vazduhoplovnu bazu “Vilus” u Libiji, na zahtjev pukovnika Moamera el Gadafija, koji je 1. septembra 1969. oborio režim kralja Idriza Prvog.

1970. – Poslije sedmice žestokih okršaja u Jordanu palestinski gerilci i jordanska armija potpisali primirje.

1979. – Umro američki filmski glumac Džon Vejn, koji je igrao uglavnom u vesternima, tumačeći likove pravdoljubivih i usamljenih junaka. Filmovi: “Veliko suđenje”, “Poštanska kola”, “Dugo putovanje kući”, “Rio Grande”, “Pijesak Ivo DŽime”, “Miran čovjek”, “Crvena rijeka”, “Tragači”, “Čovjek koji je ubio Liberti Valansa”, “Rio Bravo”, “Eldorado”, “Alamo”.

1981. – U zemljotresu u jugoistočnoj iranskoj provinciji Kerman poginulo je najmanje 1.500 ljudi.

1984. – Umro italijanski političar Enriko Berlinguer, generalni sekretar Komunističke partije Italije od 1972. do smrti, jedan od najistaknutijih pobornika “evrokomunizma” i tvorac strategija “istorijskog kompromisa” i “demokratske alternative”. U ranoj mladosti je postao komunista i 1944. je uhapšen kao sekretar komunističke omladine u rodnom Sasariju na Sardiniji. U Centralni komitet partije je ušao 1945, član Politbiroa je postao 1959, a zamjenik generalnog sekretara 1969. Kao lider partije potpuno je suzbio sovjetski uticaj u najvećoj komunističkoj partiji na Zapadu.

1988. – Umro italijanski državnik Đuzepe Saragat, bivši predsjednik Italije, osnivač italijanske Socijaldemokratske partije. Poslije dolaska na vlast fašističkog režima Benita Musolinija emigrirao je sa ostalim rukovodiocima Socijalističke partije, u kojoj je bio član Direkcije, a u zemlju se vratio 1943. poslije kapitulacije Italije u Drugom svjetskom ratu. Nijemci su ga ubrzo uhapsili, ali je uspio da pobjegne iz zatvora. Iz Socijalističke partije je istupio 1947, a 1952. je osnovao Socijaldemokratsku partiju. Bio je ministar u prvoj poslijeratnoj italijanskoj vladi, potom do 1957. potpredsjednik vlade. Šef diplomatije je postao 1963, a na čelu države bio je od 1964. do 1971.

1990. – Umro srpski istoričar Vasa Čubrilović, učesnik atentata na austrugarskog prestolonasljednika Franca Ferdinanda 1914. u Sarajevu, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umjetnosti. Kao učenik je pristupio nacionalno-revolucionarnoj organizaciji “Mlada Bosna”, a kao najmlađi učesnik Sarajevskog atentata osuđen je na 16 godina robije i do sloma Austro-Ugarske u Prvom svjetskom ratu bio je u zatvoru. U Drugom svjetskom ratu bio je zatvoren u logor na Banjici. Studirao je filozofiju na Beogradskom univerzitetu, gdje je doktorirao 1927. Između dva svjetska rata pripadao je progresivnom krilu Zemljoradničke stranke, a poslije Drugog svjetskog rata bio je direktor Balkanološkog instituta i ministar u vladi Jugoslavije. Autor je oko 70 istorijskih knjiga i studija. Djela: “Bosanski ustanak 1875-1878”, “Porijeklo muslimanskog plemstva u Bosni i Hercegovini”, “Prvi srpski ustanak i bosanski Srbi”, “Politička prošlost Hrvata”, “Istorija političke misli u Srbiji devetnaestog vijeka”, “Odabrani istorijski radovi”.

1995. – Od eksplozije bombe, podmetnute u kolumbijskom gradu Medeljin u vrijeme održavanja muzičkog festivala, poginulo je 28 ljudi i povrijeđeno više od 200.

1996. – Od eksplozije u trgovinskom centru u brazilskom gradu Sao Paulo poginulo je 39 i povrijeđeno više od 500 ljudi.

1999. – Komandant Treće armije Vojske Jugoslavije general-pukovnik Nebojša Pavković saopštio da je tokom 79 dana bombardovanja NATO pakta poginuo 161 pripadnik Treće armije i uništeno 13 tenkova, šest oklopnih transportera, osam artiljerijskih oruđa, 19 protivavionskih topova i jedan radar, a da je njena protivvazdušna odbrana oborila 34 borbena aviona NATO-a, 25 bespilotnih letjelica, pet helikoptera i 52 krstareće rakete.

2001. – U SAD nad Timotijem Mekvejem izvršena smrtna kazna, na koju je osuđen zbog postavljanja bombe 1995. u zgradi državnih institucija u Oklahoma Sitiju, kada je poginulo 168 osoba.

2008. – Umro bivši vijetnamski premijer Vo Van Kiet, veliki reformator zemlje tokom devedesetih godina 20. vijeka.

(Izvor: agencije)