Dogodilo se na današnji datum, 29.maj

SERVISNE INFORMACIJE

Dogodilo se na današnji datum, 29.maj

 

1167. – Vojska udruženih italijanskih gradova Lombardijske lige u bici kod Lenjana nanijela odlučujući poraz trupama njemačkog cara Fridriha Prvog Barbarose, koji se poslije poraza pokajnički izmirio s papom i preuzeo vođenje Trećeg krstaškog rata.

1453. – Poslije duge opsade Turci osvojili Konstantinopolj, prijestonicu nekad moćne Vizantije. U krvavoj trodnevnoj orgiji Turci su ubili sve branioce, uključujući posljednjeg romejskog vladara Konstantina Jedanaestog Paleologa, sina cara Manojla Drugog i carice Jelene, kćerke srpskog velikaša Konstantina Dragaša.

1630. – Rođen engleski kralj Čarls Drugi Stjuart, sin Čarlsa Prvog, pogubljenog u građanskom ratu 1649, koji je postao monarh na svoj rođendan 1660, poslije ukidanja republike uspostavljene 1653. pod vladavinom Olivera Kromvela. Stupajući na presto Velike Britanije i Irske, obavezao se na poštovanje prava parlamenta i ličnih sloboda građana, što je pokušao da izigra, pokazujući apsolutističke težnje. Tome se usprotivila Stranka vigovaca. Liberali i parlament ga je 1679. primorao da potpiše “Habeas sorpus act” kojim su ozakonjene izvjesne građanske slobode, a građani zaštićeni od nezakonitog hapšenja i utamničenja. Njegova vladavina do smrti 1685. u istoriji je označena kao period restauracije.

1807. – Turskog sultana Selima Trećeg, koji na presto došao 1789, slabog vladara koji nikako nije uspijevao da izađe na kraj sa samovoljom janjičara u Beogradskom i Vidinskom pašaluku, oborio Mustafa Četvrti.

1839. – Uspostavljeni diplomatski odnosi Srbije i Velike Britanije.

1875. – Rođen srpski pisac Svetozar Ćorović, koji je u Mostaru 1896. s Aleksom Šantićem i Jovanom Dučićem pokrenuo list “Zora” u kojem je razvio plodan pripovjedački i urednički rad. Bio je među vodećim srpskim nacionalistima koji su vodili akcije protiv okupatorskog austrougarskog režima u BiH. U Prvom svjetskom ratu je interniran i potom mobilisan. Otpušten je pošto je obolio, a 1919. je umro. U pripovijetkama, dramama i romanima opisivao je život u Hercegovini, pišući neposrednim stilom, koji se odlikuje živopisnošću kazivanja i lakoćom. Djela: romani “Stojan Mutikaša”, “Ženidba Pere Karantana”, “Majčina sultanija”, zbirke pripovijedaka “U časovima odmora”, “Moji poznanici”, “Brđani”, drame “Zulumćar”, “On”, “Adam-beg”, “Ajša”.

1879. – Rođen srpski pisac Kosta Abrašević, radnički pjesnik, koji je kao pripadnik srpske socijaldemokratije i poeziju shvatao kao sredstvo za postizanje socijaldemokratskih ciljeva. NJegovi umjetnički nedorađeni stihovi – što u prvom redu valja pripisati činjenici da je stvarao izuzetno mlad /umro je u 19. godini/ – prožeti su ljubavlju prema trudbenicima. Ime “Abrašević” nose mnoga kulturno-umjetnička društva u Srbiji. Pjesme: “Zviždi, vetre”, “Svet je nama otadžbina”, “Bratstvo”, “Crvena”.

1894. – Rođen američki filmski režiser austrijskog porijekla Džozef fon Šternberg, vizuelni perfekcionista, majstor osvjetljenja i kontrasta. Podjednako je upečatljiv u epskim scenama i u krupnim planovima izrazite plastičnosti i senzibiliteta, što je umnogome rezultat sjajne saradnje sa glumicom Marlen Ditrih. Filmovi: “Podzemlje”, “Plavi anđeo”, “Maroko”, “Jedna američka tragedija”, “Šangaj ekspres”, “Plava Venera”, “Crvena kraljica”, “Đavo je žena”, “Šangajsko podzemlje”, “Makao”.

1910. – Umro ruski kompozitor, pijanista i dirigent Milij Aleksijevič Balakirjev, pokretač i idejni vođa kompozitorske grupe, po njemu nazvane Balakirjevljev kružok ili “Velika petorica”. Grupu su činili još Cezar Kjuj, Modest Musorgski, Nikolaj Rimski – Korsakov i Aleksandar Borodin. Nadovezujući se na ruskog kompozitora Mihaila Glinku, izgradio je muzički stil na elementima folklora, prvenstvno ruskog i orijentalnog. Djela: simfonijske poeme “Rusija”, “Tamara”, muzika za “Kralja Lira”, klavirske kompozicije, uključujući fantaziju “Islamej”.

1914. – U sudaru putničkog broda “Carica Irske” i norveškog teretnjaka “Storstat” na rijeci Sent Lorens u Kanadi poginulo je najmanje 1.012 ljudi.

1917. – Rođen američki državnik Džon Ficdžerald Kenedi, koji je 1960. u 43. godini života postao najmlađi šef države u istoriji SAD. U Drugom svjetskom ratu je služio u mornarici, a potom kratko bio novinar. U Kongres je izabran 1947, a 1952. je postao senator. Za predsjednika SAD je izabran kao kandidat Demokratske stranke. Ubijen je u Dalasu 22. novembra 1963, ali poslije očito namjerno traljavo vođene istrage nije pouzdano utvrđeno ko je ubica. Kao atentator je zvanično označen Li Osvald koji je pod krajnje sumnjivim okolnostima i sam ubijen dva dana kasnije u policijskoj stanici u Dalasu.

1919. – U vrijeme dok je sovjetska Rusija vodila borbu na život i smrt protiv kontrarevolucije – Engleska, Francuska, SAD i Italija su priznale vladu bivšeg carskog generala Aleksandra Kolčaka, predvodnika “bjelogardejaca”, koji su u početku, uz obilnu podršku zapadnih sila, imali znatne uspjehe protiv slabo naoružane Crvene armije. Njegove jedinice su razbijene u januaru 1920, a on je uhapšen na željezničkoj stanici u Irkucku i ubrzo strijeljan.

1942. – Umro američki filmski i pozorišni glumac Džon Barimor, poznat po ulogama ljubavnika u doba nijemog filma. Filmovi: “Romeo i Julija”, “Dr Džekil i mister Hajd”, “Raspućin i carica”, “Marija Anoaneta”.

1953. – Novozelanđanin Edmund Hilari i Nepalac Namgjal Vangdi, poznat kao Tenzing Norgaj, postali prvi ljudi koji su osvojili “krov svijeta” Mont Everest, 8.848 metara visok vrh planinskog masiva Himalaji.

1966. – Budistička kaluđerica se spalila u vijetnamskom gradu Hue kao znak protesta protiv proameričke marionetske vojne vlade Južnog Vijetnama.

1972. – Generalni sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije i predsjednik Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta SSSR Leonid Brežnjev i predsjednik SAD Ričard Nikson u Moskvi potpisali dokument pod nazivom “Osnova za međusobne odnose SSSR i SAD” kojim je otvorena era boljih odnosa i miroljubive koegzistencije dvaju velesila.

1978. – Šef kineske diplomatije Huang Hua u UN označio SSSR kao najopasniji izvor izbijanja novog svjetskog rata.

1979. – Umrla američka filmska glumica kanadskog porijekla Meri Pikford, zvijezda nijemog filma. S Čarlijem Čaplinom, Daglasom Ferbanksom i Dejvidom Grifitom 1919. je osnovala filmsku kompaniju “Junajted artist korporejšn”. Filmovi: “Dobri mali đavo”, “Djevojka od juče”, “Jedna mala bogata djevojka”, “Polijana”, “Mali lord Fontelroj”, “Gaučo”, “Koketa”.

1985. – Na stadionu “Hejsel” u Briselu u neredima pred finalni meč evropskog Kupa šampiona između italijanskog prvaka “Juventusa” i engleskog “Liverpula” pogunulo 39 i povrijeđeno više od 400 ljudi, uglavnom italijanskih navijača.

1989. – Japanski sud odlučio da ljekari u Japanu nisu dužni da pacijentima oboljelim od raka saopšte istinu.

1990. – Za prvog predsjednika Ruske Federacije izabran Boris Jeljcin.

1994. – U izbjeglištvu u Čileu umro bivši istočnonjemački diktator Erih Honeker, od 1976. do 1989. predsjednik Njemačke Demokratske Republike, kad je oboren s vlasti na talasu masovnih antirežimskih protesta. Kao člana Komunističke partije Njemačke nacisti su ga uhapsili 1935. i u koncentracionim logorima je bio do 1945. U Politbiro vladajuće Jedinstvene socijalističke partije Njemačke /komunisti/ izabran je 1958, prvi sekretar je postao 1971, a generalni sekretar 1976. Izgradio je 1961. Berlinski zid, najjači simbol hladnog rata Istoka i Zapada.

1997. – Loran Kabila preuzeo dužnost predsjednika Demokratske Republike Kongo /bivši Zair/, 12 dana pošto su njegove snage porazile u sedmomjesečnom građanskom ratu armiju lojalnu diktatoru Mobutuu Sese Seku.

2001. – Savjet NATO u Budimpešti nije prihvatio plan američkog predsjednika Džordža Buša za izgradnju raketnog štita.

2003. – Američki predsjednik Džordž Buš donio je naredbu o ukidanju “vanrednog statusa”, uvedenog prije 11 godina, na osnovu koga je omogućeno uvođenje sankcija bivšoj Jugoslaviji.

2006. U zemljotresu od 6,3 stepeni Rihterove skale na indonežanskom ostrvu Java poginulo 5.115 osoba. 

(Izvor: nezavisne.com)