Dogodilo se na današnji datum, 2. maja

SERVISNE INFORMACIJE

Dogodilo se na današnji datum, 2. maja

1519 – Umro italijanski slikar, vajar, arhitekta, inženjer, pronalazač i mislilac Leonardo da Vinči, jedan od najvećih umova renesanse, koji je spojio srednjovjekovno enciklopedijsko znanje sa egzaktnom modernom metodom opažanja. U Francusku je prešao 1516, gdje je i umro. Izradio je relativno malo slika, od kojih su najznačajnije “Mona Liza”, “Bogorodica u pećini”, “Sveta Ana”, “Tajna večera”. Uradio je mnoštvo crteža, a mnoge njegove freske su oštećene zato što je eksperimentisao bojama. Nije se interesovao samo za ljudsko tijelo i prirodu nego i za psihologiju: u “Tajnoj večeri” je metodski prostudirao i nijansirano izrazio karakter svake ličnosti, a u “Mona Lizi” je tražio misteriju unutrašnjeg života. Prvi je unio atmosferu u slike i pomoću svijetlo-tamnog modelisanja /sfumato/ dao toplinu kože i mekoću tijela. Ni jedno njegovo vajarsko djelo nije sačuvano, a arhitektonske zamisli su ostale u projektu. Živo su ga privlačile i prirodne nauke – fizika, astronomija, hemija. Radio je i na konstruisanju sprave za letenje. Napisao je “Traktat o slikarstvu”.

1567 – Umro dubrovački pisac Marin Držić, tipičan predstavnik renesanse, čija su djela ispunjena raskošnim sjajem, bogatstvom duha, veselim scenama i komičnim situacijama. Počeo je pjesmama, a spisateljski dar je doveo do vrhunca u pastoralnim igrama i komedijama. Najčuvenijim djelom “Dundo Maroje”, čija je tema otac tvrdica i sin rasipnik, zasmijavao je vlastelu u rodnom Dubrovniku, ali je i izvrgavao poruzi. Komedije “Pomet”, “Pijerin” i “Đuho Krpeta” su izgubljene ili sačuvane u fragmentima. Ostala djela: komedije “Skup”, “Mande”, “Arkulin”, alegorična pastoralno-muzička komedija “Plakir”, rustikalna komedija “Novela od Stanca”, pastorale “Tirena”, “Venera i Adon”.

1660 – Rođen italijanski kompozitor Pjetro Alesandro Gaspare Skarlati, osnivač operske “napuljske škole”. Djela: opere, kantate, crkvene kompozicije.

1729 – Rođena ruska carica njemačkog porijekla Katarina Druga Aleksejevna (na fotografiji), poznata kao Katarina Velika, koja je tokom vladavine od 1762. do smrti 1796. provela značajne reforme kojima je učvrstila centralnu vlast. U duhu prosvijećenog apsolutizma i pod uticajem francuskih filozofa i ideja prosvijećenosti, otvarala je škole, pomagala nauku i umjetnost, modernizovala administraciju i sudstvo, uredila finansije, ukinula torturu, smrtnu kaznu zamijenila progonstvom u Sibir. Uspješno je ratovala protiv Poljske i Turske i Rusiji je pripojila Kazahstan, Gruziju, Jermeniju, Kamčatku, Krim, dio Moldavije i velike dijelove Ukrajine, Bjelorusije i Poljske. Omogućila je plemstvu da pojača iskorišćavanje kmetova i da do tada slobodne kozake potčinjava i pretvara u kmetove, što je izazvalo ustanak kozaka i seljaka od 1773. do 1775. pod vođstvom Jemeljana Pugačova.

1852 – Rođen srpski novinar, pisac i političar Pera Todorović, jedan od osnivača Narodne radikalne stranke i najistaknutijih novinara svog doba. Bio je blizak prvaku srpskih socijalista Svetozaru Markoviću i uređivao je niz listova i časopisa, uključujući socijalistički list “Rad”. Pokrenuo je listove “Samouprava” i “Radikal”, a od 1889. do 1903. izdavao je “Male novine”, prvi informativno-senzacionalistički list u Srbiji. Hapšen je zbog manifestovanja u Kragujevcu crvenim barjakom. Bio je dobrovoljac u srpsko-turskom ratu 1876. i 1877, poslije čijeg je završetka 1878. emigrirao u Ugarsku i u Novom Sadu je 1878. i 1879. s Lazarom Pačuom izdavao socijalistički list “Straža”. Potom je otišao u Francusku, a po povratku u Srbiju osuđen je na smrt zbog Timočke bune koju su 1883. protiv režima kralja Milana Obrenovića u zaječarskom kraju podigli radikali, ali je pomilovan. Potom se izmirio s kraljem Milanom i zalagao za sporazum radikala i narodnjaka, zbog čega su ga radikali isključili iz stranke. U književnosti se najviše bavio istorijskim temama i prevodio je ruskog pisca Nikolaja Gavriloviča Černiševskog. Djela: “Dnevnik jednog dobrovoljca”, “Silazak s prijestola”, “Karađorđe”.

1857 – Umro francuski pisac Luj Šarl Alfred de Mise, koga je nesrećna ljubav sa spisateljicom Žorž Sand inspirisala za najljepše i najuzbudljivije lirske pjesme: “Noći” i “Pismo Lamartinu” i “Ispovijest jednog djeteta ovog vijeka”, u kojem je opisao i analizirao svoj bol. Ostala djela: stihovane “Priče iz Španije i Italije”, pjesme “Namuna”, “Rola”, drama “Lorencačo”, komedije “S ljubavlju se ne igra”, “Ne treba se ni u šta zakleti”, “Marijanine ćudi”.

1860 – Rođen jevrejski pisac Teodor Hercl, osnivač i teoretičar modernog cionizma, koji se snažno zalagao za osnivanje jevrejske države u Palestini i razradio koncept te države. Izabran je 1897. za prvog predsjednika Svjetske cionističke organizacije. Djela: “Jevrejska država”, “Stara Nova zemlja”.

1864 – Umro njemački kompozitor jevrejskog porijekla Đakomo Majerber, koji je odigrao vidnu ulogu u stvaranju francuske velike opere. Bio je veoma popularan, ali je njegova muzika izazivala i mnoge polemike. Djela: opere “Hugenoti”, “Afrikanka”, “Robert Đavo”, “Prorok”.

1881 – Rođen ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član a potom predsjednik Privremene vlade poslije Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen je s vlasti u Oktobarskoj revoluciji 1917, kojom je uspostavljena boljševička vlast. Emigrirao je 1918. i od 1940. je živio u SAD, gdje je umro 1970.

1892 – Rođen njemački pilot Manfred fon Rihthofen, nazvan “crveni baron”, najslavniji njemački avijatičar u Prvom svjetskom ratu. Tokom rata je oborio više od 80 neprijateljskih aviona, prije nego što je i sam poginuo u vazdušnoj borbi u aprilu 1918.

1892 – Umro njemački hemičar August Vilhelm fon Hofman, značajan po istraživanjima u organskoj hemiji. Osnivač je moderne industrije anilinskih boja iz katrana kamenog uglja.

1903 – Rođen američki pedijatar Bendžamin Meklejn Spok, čija je knjiga “Savjeti zdravog razuma o odgajanju beba i djece”, objavljena 1946, postala bestseler, umnogome izmijenivši predstavu o pravilnom odgajanju djece. Tokom Vijetnamskog rata žestoko je osporavao vojnu avanturu SAD u jugoistočnoj Aziji.

1904 – Rođen američki pjevač i filmski glumac Hari Lilis “Bing” Krozbi, rekorder po broju snimljenih ploča, dobitnik nagrade “Oskar” za film “Idući svojim putem”.

1933 – Njemački kancelar Adolf Hitler ukinuo sindikate.

1937 – Blizak saradnik nacističkog njemačkog diktatora Hitlera rajhsmaršal Herman Gering tajno se sastao na Bledu s knezom Pavlom Karađorđevićem i jugoslovenskim premijerom Milanom Stojadinovićem. Uvjeravao ih je da Jugoslavija neće biti napadnuta ako održi bliskost sa Silama osovine.

1945 – Crvena armija – koja je podnijela najveći teret pobjede nad nacističkom NJemačkom u Drugom svjetskom ratu – zauzela Berlin i istakla crvenu zastavu na zgradi Rajhstaga /parlament/. Jedinice Prvog bjeloruskog fronta maršala Georgija Žukova i Prvog ukrajinskog fronta maršala Ivana Konjeva počele su berlinsku operaciju 16. aprila.

1960 – Izvršena smrtna kazna nad Amerikancem Kerilom Česmenom, osuđenim za otmicu i silovanje, koji je 12 godina živio u sjenci smrti. Čekajući izvršenje presude, koje je osam puta odlagano zahvaljujući upornoj i vještoj odbrani, u zatvoru je napisao tri knjige koje su postale bestseleri.

1967 – U Stokholmu počeo da radi međunarodni sud za ratne zločine Bertranda Rasela, koji je kasnije presudio da su SAD krive za agresiju na Vijetnam.

1967 – Laburistička vlada Harolda Vilsona zatražila članstvo Velike Britanije u Evropskoj ekonomskoj zajednici /sadašnja Evropska unija/, okončavši dugu debatu da li London treba da pristupi toj grupaciji.

1982 – Britanska podmornica u Foklandskom ratu potopila argentinsku krstaricu “General Belgrano”, usmrtivši više od 350 ljudi.

1990 – Afrički nacionalni kongres Nelsona Mendele i vlada Južne Afrike otpočeli trodnevne razgovore u Kejptaunu o postepenom okončanju vlasti bijele manjine u toj zemlji.

1993 – Bivši šef norveške diplomatije i ambasador u Beogradu Torvald Stoltenberg postavljen za kopredsjednika Međunarodne konferencije o Jugoslaviji, zamijenivši američkog diplomatu Sajrusa Vensa koji je podnio ostavku.

1993.  U Atini predsjednik Republike Srpske Radovan Karadžić potpisao Vens-Ovenov plan za bivšu BiH, pod uslovom da ga prihvati Skupština Republike Srpske. Skupština je kasnije odbacila plan, ocijenivši da su mape razgraničenja sa muslimanima i Hrvatima krajnje nepovoljne za Srbe u Bosni.

1994 – Nelson Mendela i njegov Afrički nacionalni kongres dobili prve sverasne izbore u Južnoj Africi.

1999 – U napadu aviona NATO pakta na Kosovsku Mitrovicu poginulo najmanje dvoje i ranjeno 35 civila, a u Sremskoj Mitrovici je u dvorištu svoje kuće gelerom od avionske bombe ubijena jedna žena.

1999 – Na osnovu naredbe predsjednika SR Jugoslavije Slobodana Miloševića oslobođena trojica američkih vojnika, zarobljena 33 dana ranije na jugoslovenskoj teritoriji uz granicu sa Makedonijom.

1999 – Kod sela Nakučani blizu Šapca pao američki lovac “F-16”, pogođen vatrom Protivvazdušne odbrane Vojske Jugoslavije.

2001 – Haški tribunal odbio zahtjev bivšeg predsjednika Republike Srpske Biljane Plavšić da se njoj i Momčilu Krajišniku sudi odvojeno.

2003 – Šef UNMIK-a Mihael Štajner optužio je kosovski parlament da je usvojio mnoštvo neustavnih zakona, kao i albanske političare na Kosovu da nisu osigurali bezbjednost manjinama.

2004 – Milorad Ulemek Legija, prvooptuženi za ubistvo premijera Srbije Zorana Đinđića, predao se policiji poslije 14 mjeseci provedenih u bjekstvu.

2008 – U Mjanmaru od ciklona “Nagris” poginulo ili nestalo 138.000 ljudi.

2008 – Otvoren Prvi “Banjalučki internacionalni filmski festival”.

(Izvor: nezaviasne.com)