Željezara u Smederevu – prva srpska žrtva trgovinskog rata SAD i Kine

SVIJET

Željezara u Smederevu – prva srpska žrtva trgovinskog rata SAD i Kine

 

Gotovo neopaženo, tokom skupštinske rasprave o Kosovu, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić iznio je dramatično upozorenje o čeliku, po kome bi novi potez Evrofera za Srbiju značio „metak u čelo“ – kvote iz Brisela postavile rampu za kineski izvoz iz Smedereva.

Američki predsjednik Donald Tramp nikada nije bio u Smederevu. Kineski predsjednik Si Đinping bio je jednom. Ali su neki njihovi potezi odredili poslovne rezultate smederevke čeličane. Sve je počelo tako što je Amerika uvela carine na jeftin kineski čelik. Kina je uzvratila istom mjerom. Amerika je onda uvela carine i Evropi. A Evropa je, kao odgovor, uvela ograničenja za čelik iz zemalja trećeg svijeta, uključujući i Srbiju. Tako je željezara u Smedervu postala prva srpska žrtva svjestkog trgovinskog rata između Trampa i Si Đinpinga.

Brisel nam je kvote uveo u februaru, na prijedlog Evrofera, moćnog lobističkog udruženja evropskih proizvoča čelika. Od tada važi globalna kvota. Prema njoj sve zemlje trećeg svijeta do kraja juna mogu da izvezu samo 3,3 miliona tona čelika. Između ostalih, to se odnosi i na Tursku, Rusiju, Kinu i Brazil.

U vrijeme kada su ograničenja uvedena premijerka Ana Brnabić tvrdila je da Srbija neće biti pogođena ovim mjerama.

 – U ovom trenutku mislim da je naša željezara u potpunosti bezbjedna, da smo sigurni. Svakako će mjere morati da idu i prema Srbiji. Imamo političke garancije, da Srbija neće biti bilo kako negativno pogođena – rekla je tada premijerka.

Profesor Radovan Kovačević kaže da je moguće da su naše vlasti imale politička obećanja.

 – Prema onome što smo mogli da čitamo u štampi, EU je imala neku diplomatsku formulaciju u smislu da to neće značajnije uticati na naš izvoz. Očekivao sam da nas te kvote zaobiđu na neki način. Međutim, malo smo se prevarili i nismo imali očekivan tretman. Tako da sada te kvote počinju da djeluju – ističe Kovačević.

Februrske kvote, bile su samo početak čeličnog rata u kome se Srbija našla. Nova drama dešava se sada. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u skupštinskoj raspravi oko Kosava uzgred je spomenuo i čelik.

 – Mnogo me brinu najave Evrofera oko našeg čelika. Toliko me brinu da mislim da Anu (Brnabić) zamolim da izađe sa sjednice i da ide da se time bavi. Jer to može da bude bukvalno pucanje, metak u čelo za našu zemlju ako na tim odlukama budu istrajavali – upozorio je Vučić.

Odgovor na pitanje šta znače ove upozoravajuće poruke nismo dobili ni u Vladi Srbije, niti u Evroferu. Ali brojke u ovom slučaju govore više od reči. Šta se dogodilo od februara do juna? Kineski vlasnici željezare u Smederevu shvatili su šta globalna kvota znači u praksi. Zemlje trećeg svijeta do kraja ovog mjeseca imaju pravo da izvezu ukupno 3,3 miliona tona. Po principu, ko prvi Evropi, njegova Evropa. Evropska visoka peć već je puna. Podaci Evrofera pokazuju da su samo u prva tri meseca zemlje trećeg svijeta izvezle 2,2 miliona tona čelika. Evropa je već spustila rampu. „Hestil“ iz Smedereva već sada ne može da izveze ni gram.

Najviše čelika izvezla je Turska. Za samo tri mjeseca – više od milion tona čelika. Rusija je izvezla više od 300.000 tona. U istom periodu, izvoz srpskog čelika u Evropu bio je 188.000 tona. I to je uzrok kineskog nezadovoljstva.

 – Ograničenje na izvoznoj strani ne pogoduje nikome. Desilo se da je riječ o proizvodu koji se kod nas proizvodi, a vlasnici su Kinezi. Nema sumnje da su oni računali da će sa dostizanjem proizvodnje od dva miliona tona najveće količine plasirati na tržište EU – podsjeća Kovačević.

Rampa za izvoz ponovo se diže u julu. Tada stupaju na snagu nove kvote. Kada su uvedene, premijerka Ana Brnabić izjavila je i da postoji mogućnost njihove revizije. Kako nezvanično saznajemo, srpski pregovarački tim ovih dana je boravio u Briselu i pokušao da ispregovara dodatno povećanje kvota. Srbija je od Brisela već jednom tražila da bude izuzetak. Ali u tome nije uspela.

 – Možda sada ima više šansi za to. Trebalo bi insistirati na tome da je naš izvoz u prvoj polovini godine znatno manji nego u istom periodu prošle godine. Trebalo bi tražiti od EU poseban tretman, iako oni mogu da kažu da su kvote prijavili Svjetskoj trgovinskoj organizaciji i da nema izuzetka. Ali mi ipak imamo poseban ugovor – Sporazum o slobodnoj trgovini – smatra Kovačević.

Otkako su preuzeli upravljanje smederevskom čeličanom, Kinezi su dramatično povećavali izvoz. Za samo godinu dana izvoz u Evropu je sa 700.000 dostigao milion tona. A proizvodnja je rasla još brže. Tako je u januaru 2018. godine u odnosu na isti mjesec prethodne proizvodnja bila veća za neverovatnih 100 odsto. Jasno je zašto se onda srpski državni zvaničnici hvataju za glavu.

Da se briselske kvote odražavaju na Smederevo vidi se i po podacima koje redovno objavljuje Svjetska asocijacija za čelik. U januaru i februaru ove godine „Hestil“ je imao pad proizvodnje. Kasnije se proizvodnja oporavila.

 

„Hestil“ bacio oko na „Britiš stil“

Na sve to, kineski „Hestil“ bacio je oko na britansku čeličanu. Gdje se proizvodnja čelika više isplati? U Srbiji ili Velikoj Britaniji?

 – Svaka država ima lokacione prednosti – odgovara Uroš Delević, saradnik Instituta „Džon Daning“ u Londonu.

 – Praviti čelik u Velikoj Britaniji je skup posao. To je država u kojoj su takse i cijene energenata na najvišem nivou u svijetu. Cijena radne snage i porezi su, takođe, visoki. Za prljave industrije, kao što je proizvodnja čelika, jako je teško biti profitabilan u Evropi – ističe Delević.

Zanimljivo je ipak, da je sadašnji „Britiš stil“ zapravo nekadašnji „TATA stil“. A ta kompanija je bila je glavni konkurent smederevskoj željezari 2016. godine, prije nego što je „Hestil“ stigao u Srbiju.

Na potpisivanju ugovora sa Kinezima u Smederevu u aprilu 2016. godine tadašnji premijer Aleksandar Vučić otkrio je to kao veliku tajnu. Kako je istakao tada, jedna velika evropska kompanija nudila je Kinezima da preuzmu njihove čeličane, jer su u problemu.

 – Naši kineski partneri su to odbili i rekli – idemo u Srbiju. Pa o tom – potom – rekao je Vučić.

Naš misteriozni konkurent bila je upravo britanska čeličana.

 – Hestil, kao multinacionalna kompanija sa razvijenom mrežom dobavljača, ima svoj ineteres da uđe na zapadno tržište jer je to biznis od preko milijardu i nešto funti. S druge strane, Britanija, takođe, ima interes da sarađuje sa Kinezima, jer su u tom poslu. Prije nego sa investicionim fondom – smatra Delević.

Iz kineskog „Hestil“ nismo dobili odgovor da li je britanska čeličana zaista njihov strateški interes i kakvi su im onda planovi sa Smederevom. Dolaskom u Srbiju kineska kompanija stala je na evropska ulazna vrata. Velika Britanija je na izlaznim vratima. I na ulazu i na izlazu Evrope Kineze čeka – čelična brava. 

(Izvor: rts.rs)