Utvrđenja na rijeci Drini

REGIJA BIRAČ ZVORNIK

Utvrđenja na rijeci Drini

Rijeka Drina oduvijek je bila međa za brojne osvajače koji su na njenim obalama gradili utvrđenja od kojih su mnoga sačuvana do današnjih dana. Zahvaljujući istraživačkom radu, i sakupljanju građe, učenika SŠC „Petar Kočić“ Anđele Smiljanić i Boška Ristića sa profesorom Predragom Arsićem nastala je zanimljiva reportaža o utvrđenim gradovima, sada spomenicima kulture na rijeci Drini. To je zapravo, kratak istorijski prikaz njihove gradnje i značaja.

„Posebnu grupu spomenika koji su od velike turističke vrijednosti čine ostaci utvrđenih gradova. Njihova osnovna funkcija bila je zaštita i odbrana od napada neprijatelja i kontrola putnika na važnim pravcima kretanja. Često rušeni i obnavljani, danas su oni svjedoci nekog istorijskog događaja ili neke istorijske ličnosti.
Rijeka Drina protiče kroz nekoliko balkanskih zemalja i ima dug i veliki istorijski značaj za čitavo podneblje. Vijekovima je Drina bila poprište sukoba i podjele, mjesto na kome se sastaju i rastaju Istok i Zapad. Dolina ove rijeke je zbog svog povoljnog geografskog položaja kroz istoriju uvijek bila centar zbivanja.
Utvrđeni gradovi koji su nastali duž Drine su:
Ø Samobor-Goražde
Ø Borač- Rogatica
Ø Hrtar,Pavlovac- Višegrad
Ø Tvrđava Srebrenica-Srebrenica
Ø Đurđev grad – Zvornik

Samobor
Samobor predstavlja srednjovjekovnu tvrđavu smještenu na Drini, na području opštine Novo Goražde. Tvrđavu je tokom 14. vijeka sagradio Sandalj Hranić iz dinastije Kosača, koja je ovo utvrđenje držala sve do dolaska Turaka 1465. godine. Danas tvrđava sa svojom okolinom predstavlja nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.
Stari grad Samobor nalazi se na stjenovitom vrhu brda, na jednom od obronaka Borovske planine, iznad ušća Janjine u Drinu. Sa najviše tačke grada, koja se nalazi na sjeverozapadnom kraju, mogao je da se kontroliše put koji vodi dolinom Drine kao i lokalni put koji vodi dolinom Janjine. Zauzima površinu veću od jednog hektara i predstavlja jedno od većih sačuvanih utvrđenja u Bosni i Hercegovini.
Stari grad Samobor se prvi put pominje 1397. godine. Sagradio ga je Sandalj Hranić, a bio je jedan od najomiljenijih gradova Kosača. U njemu su primali strane poslanike i trgovce. Zabilježeno je da je jedno poslanstvo boravilo 1423, a drugo 1430. godine. To je bio jedan od glavnih gradova Stefana Vukčića Kosače, koji ga je naslijedio od svog strica Sandalja Hranića 1435. godine.
Samobor je tada imao veliku stratešku ulogu i važio je za najistureniju odbrambenu tačku u ondašnje vrijeme. Godine 1465. grad je pao pod tursku vlast.

Borač
Na oko desetak kilometara od Rogatice nalaze se ostaci srednjovjekovnog grada Borač. On se po prvi put pominje u X vijeku u djelima vizantijskog cara i pisca Konstantina Porfirogenita, kao utvrđenje. Bio je stalna rezidencija, omiljeno boravište Pavlovića, gdje su živjeli, vršili svoju vlast, izdavali povelje, primali strane diplomate i obavljali druge poslove. Borač je podignut na teško pristupačnom stjenovitom terenu iznad lijeve obale rijeke Prače.
Rijeka Prača okružuje Borač sa dvije strane što je omogućilo prirodnu prepreku neprijateljima. Porodica Pavlović, ostavila je za sobom šest pečata i svi oni kao osnovnu heraldičku sliku imaju kulu, odnosno utvrđeni grad. Najstariji prikaz je sa pečata iz 1397. gde je prikazan grad sa jednom i sa tri kule. Utvrđeni grad sa pečata Pavlovića vjerovatno je izrađen po uzoru na dubrovačke pečate. Ovaj grad, koji se javlja na pečatima, vjerovatno je bio u upotrebi kao slika porodičnog grba.

Hrtar

Jedan od starih gradova koji nije imao većeg značaja i koji se ne spominje mnogo u pisanim izvorima je stari grad Hrtar na Drini. Ne zna se tačno kada je grad izgrađen, vjerovatno u slavno vrijeme srpske feudalne vlastele Pavlovića, ali je sasvim sigurno da je grad pao u Turske ruke 1463. godine. Grad se nalazi 13 km sjeverno od Višegrada, a ostaci utvrđenja su i danas vidljivi sa dvije strane Drine. Svrha grada je bila da štiti prelaz preko plitkog dijela Drine i skelu, kojom se prebacivalo sa jedne strane na drugu. U srednjem vijeku nesmetan prelaz preko rijeke bio je moguć samo na nekoliko mjesta. Područje koje su kontrolisali Pavlovići je bilo dobro organizovano, putevi i prelazi su bili dobro osigurani i nadgledani. Zemlja oko Drine je bila plodna, a riba je bila važan dio ishrane srednjovjekovnih stanovnika ovog područja.

Stari grad Hrtar je izgubio svoj značaj nakon izgradnje višegradske ćuprije 1577. godine, kada je gotovo sav saobraćaj karavana prešao u Višegrad. Skela kod Hrtara u Starom brodu se zadržala još dugo vremena, a pominje se i 1942. godine kada je pobijeno 6.000 srpskih civila.

Srebrenica

Tvrđava u Srebrenici je utvrđenje koje je nastalo u srednjem vijeku na jednoj lokaciji i njeno topničko utvrđenje nastalo u osmanlijskom dobu na susjednoj lokaciji, uz današnju Srebrenicu. Topničko utvrđenje proglašeno je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Na istočnom rubu naselja je planinska kosa koja se stepenasto spušta prema Srebrenici. Na najvišoj terasi nalaze se ruševine srednjovjekovne tvrđave koja se u literaturi spominje kao Srebrenik u Srebrenici ili „Stari grad“. Na nešto nižem platou iste kose nalazi se utvrđenje podignuto u osmansko doba. U literaturi je poznato kao Donji grad, a tako ga nazivaju i Srebreničani.
Srebrenica se pominje od druge polovine 14. vijeka kao važno rudarsko mjesto, koje je dobilo ime po rudnicima srebra. Ugarski kralj Žigmund Luksemburški je nakon rata protiv Bosne iz njenog sastava izdvojio Srebrenicu i poklonio je srpskom despotu Stefanu Lazareviću 1411. godine. U srednjem vijeku je promijenila više gospodara dok u 16. vijeku nije potpala pod Turke.”


Đurđevgrad

Tvrđava Đurđevgrad iznad Zvornika smještena je na zaravni brda Mlađevac, na nadmorskoj visini od 400 metara. Pretpostavlja se da je tvrđava podignuta početkom 14. vijeka, te da ju je u 15. vijeku, odnosno 1433. godine, zauzeo ili na poklon od ugarskog kralja dobio srpski vladar Đurađ Branković, po kome je i dobila ime. Đurđevgrad nosi naziv i Jerinin grad, jer je, prema nekim predanjima, tvrđavu sagradila Đurađeva žena, u narodu poznata kao Prokleta Jerina.
Jerina Branković, porijeklom je Grkinja iz porodice Kantakuzin – njeno pravo ime bilo je Irina Kantakuzin. Udala se 26. decembra 1414. godine za Đurađa Brankovića, koji je bio srpski vladar od 1427. do 1456. godine. Na mjestu današnjeg Zvornika nekada se nalazio drum, dok je čitav srednjovjekovni grad bio smješten u ovom utvrđenju. Činila su ga tri međusobno povezana dijela.
Donji grad se nalazi pored magistralnog puta Zvornik -Sarajevo, a njegov sastavni dio je bedem kroz čiji dio prolazi ova saobraćajnica. Zvorničani su ovaj tunel prozvali „Gradska kapija“, jer se na tom mjestu nalazila kapija kroz koju se ulazilo sa druma i kretalo prema tvrđavi. Srednji grad predstavlja najstarije zdanje ovog utvrđenja. Gradska kapija je preko ovog dijela zidom bila povezana sa najvišim dijelom utvrđenja. Bile su sagrađene i tri kule, od kojih je najveća i najpoznatija „Bijela kula“, visoka 20 metara, koja se i danas nalazi u ovom, središnjem dijelu. Po ovim trima kulama, kasnije je cijelo naselje nazvano „Kula Grad“. Gornji grad je pozicioniran na atraktivnom lokalitetu, sa kog se pruža pogled na Zvornik, Zvorničko jezero i rijeku Drinu. Do Gornjeg grada se stiže pješačkom stazom, sa koje se, takođe, može vidjeti panorama gradskog jezgra. Gornji grad se nalazi na oko 407 metara nadmorske visine.